Galeri

Omega Blok ve Kapalı [Cutoff] Alçak

Üniversiteler açıldı, dersler de başladı. Ben de ağırlaşmadan, sınavlara da daha çok varken bloga bir yazı yazayım dedim. Yazdığım konu bu sefer değişiklişk olsun diye skew-t diyagramı ile ilgili değil. Günlerden beri bir omega blok Orta Avrupa üzerine yerleşmiş, Türkiye ise kuzeyli akımların etkisindeydi, şimdi de İtalya üzerinden gelen kapalı alçak, cutoff alçağına dönüşüm geçirmekte… son 15 günde ufakta olan bitenleri de daha iyi anlamanız için bende bu yazımda skew-t diyagramlarının dışına çıkarak omega blok ve kapalı alçak, cutoff alçak hakkında biraz bir şeyler paylaşayım dedim. Yazıdan referans göstererek alıntı yapmanız serbesttir.

Nedir bu Omega Blok ?

“Omega Blok” veya “Omega Model” denince kafanızda canlandırmanız gereken şekil, tabi ki de omega sembolü olmalıdır. Yunanlıların omega harfi…;

Şimdi kafanızda canlanması  gereken bu görüntünün, ortasında bir yüksek basınç alanı, yanlarına ise alçak basınç alanı yerleştirdim.
Not: Bu basınç merkezleri birden fazla çekirdekli olabilir, çevrede bu tipik örnekten daha fazla alçak basınç merkezleri yer alabilir.
Aşağıda size bazı omega blok örnekleri; ilk harita Grönland üzerinde çok sık görülen omega bloka bir örnek, ikinci harita ise Danimarka üzerinde merkezlenen bir omega blok, görüldüğü gibi Türkiye’nin lehine… 🙂


Aşağıdaki örnek ise, 2 hafta öncesine ait;

Omega blokun hava tahminindeki en önemli avatanjına gelince; 500 mb haritaları gözden geçirildiğinde, sıcak çekirdekli ve göreceli olarak geniş bir coğrafyayı etkileyen yüksek basınç alanı, bulunduğu konumda neredeyse hareketsiz kalır, ağır hareketten dolayı yüksek basınç alanının yerleşik durumu değişmeden bazen 1 haftadan daha uzun bir süre aynı kalabilir.

Bu nedenle alçak basınç alanları da, yüksek basınç alanının çevresinde hep aynı rota track üzerinden (yüksek basınç merkezinin çevresinden) yol alır zira, merkezdeki yüksek basınç alanı yüzünden alçak basınç alanları, tipik batı-doğu yönünde hareket etmekte zorlanır.  Merkezinde yüksek basınç alanı olduğundan, günlerce kuru ve durgunken, çevresinde ise rutinleşen biçimde, bulutluluk veya yağış hüküm sürer. Bu da hava tahminini bir süre çok kolaylaştırır.

Yeri gelmişken, küçük bir bilgiyi de vereyim. Omega blokun, sağ tarafında sıcaklık ortalamaların altında kalırken, sol tarafında ise ortalamaların üstünde kalıyor.   Bunun neden, böyle olduğunu konu altında “teknik olarak” söyleyebilene, Mado’dan çikolatalı-frambuazlı dondurma benden… 🙂

Gelelim “Kapalı Alçak” ve “Cut-Off Alçak”  Kavramlarına…

Şansıma, ben bu yazımı hazırlarken, tam da Türkiye’yi cutoff alçağı vuruyordu…. (Sistemle ilgili değerlendirme ve yorumları Dr. Ozan Mert Göktürk‘ün blogunda, buradan okuyabilirsiniz.) Ben de kapalı alçak kavramını, model verileri üzerinden aşağıda anlatabileceğim.

Kapalı alçak, bir trof alanının güneyinin ayrılması ile ortaya ortaya çıkar. (500mb) Jeopotansiyel yükselik haritalarında damlıyormuş görünümü verir. (Trof görünümü aşağıda:)

açık mavi: coğpotansiyel yükselik, yeşil ise sıcaklık
Aşağıdaki resimde, trofun güneyindeki kopma:

Kapalı alçak; troposferin bütün seviyelerinde bir veya birden fazla merkezi çevreleyen konturlara sahiptir ve yukarı seviyedeki yükseklik konturları ile aşağıdaki seviye konturları birbirinin üstüne, aynı yerde birikir.  Durumu başka ifadeyle belirtmem gerekirse; ULL merkezi ile yer alçağı aynı yerde gibidir, ikisinin de konumu birbirlerine göre sağa sola pek kaymaz.  Bu tür sistemler, jet akımı yoğun olmadığında zayıflamaya meyillidir, ağır hareket ederler ve şiddeti hava olayları; eğer yukarı seviye çevresine göre soğuk hava kütlesine sahip değilse pek de görülmez, lakin yukarıdaki hava çevresine göre soğuksa kararsızlığı arttıracağından, şiddetli hava olayları görülebilir. Bazı vakalarda; eş değer yükseklik sınırları ile vortisiti sınırları çoğunlukla birbirine paralel olduğundan, bu tür sistemler ayrıca yukarıda diverjans üretmekte sıkıntı çekebilir.

En önemli özellikleri, öklide olmalarıdır.

Kapalı Alçak Closed Low mı, yoksa cutoff alçak mı tartışması: : :

Cutoff, ingilizce kesme, kesim, kopma gibi anlamlara sahip; Türkçeyle kopmuş alçak da denebilir, sebebi trofun güney bölümünün kopması sonucunda oluşumunun yanı sıra, ayrıca 500 mb jeopotansiyel yükseklik haritalarından bakıldığında, koparak bağımsız görünüme sahip olmaya meyilli bir alçak basınç görüntüsüne sahip olması da olabilir, fakat  oluşum özellikleri dikkate alındığında, cutoff evrelerinin hepsini tamamlayıp de bir tek kopma aşamasını yapamayanlar, yani trofun güneyinden tam ayrılamayan, hiç kopmadan da kalmaya devam eden ve ömrünü tamamlayan alçak basınçlar da var, işte bu kopmanın olmadığı fakat bir cutoff alçağındaki, kopma dışında, bütün niteliklerini taşıyan alçaklara, kapalı alçak closed low denilmesi tercih ediliyor.

Öte yandan kapalı alçak, geniş anlamda cutoff alçaklarını da, kapsamayan bir terimdir
Cut-off yalnızca, bunun özel bir formudur aslında, çünkü ondan gelişir.

Bir de modellerin  çözünürlüğü kopma konusunda farklı veriler sunabilir. Bir model sistemi ayrılmış gösterirken diğeri hala kapalı alçak şeklinde gösterebilir. Koptuğundan şüphe ediyorsanız ve modeller size kesin bir fikir sunamıyorsa kapalı alçak diyerek geçebilirsiniz, yanlış da sayılmaz ama trofun güneyinin koptuğundan eminseniz, evvela cutoff demek daha doğrudur. Koptuğunu anlamak için en uygun kriter kuzeyindeki batılı akımlardan(yukarı rüzgarlardan) belirgin şekilde bağımsızlık kazanmasıdır.

Aşağıdaki örnek İtalya’nın doğusunda kapalı alçak şeklinde oluşan ardından Türkiye’ye yaklaşırken, cutoff alçağına dönüşen sistemin örneğidir, resimlere tıklayın, animasyonu açılacak.

Görünüm: 500mb geopotantial height/temperature
500 ve 300 hpa rüzgar haritasında sistemin kuzeyindeki ana akımdan bağımsız hale gelişi net belli oluyor, dikkat edin İtalya’dayken henüz cutoff değil….

500 mb relative vorticity


Kapalı/cutoff alçaklar genel olarak merkezleri çevresinde bulutlu ve sağanak yağış geçişli havaya neden olur, eğer  jet akımları yukarıda kuvvetli olmadığı zaman sistem yavaş hareket edeceğinden çok uzun süre devam edebilir. Bu nedenle, cutoff alçaklarında bulutluluk ve yağış cutoff olmayan kapalı alçağa göre daha uzun solukludur.

REFERANSLAR:
AMS Glossary : http://amsglossary.allenpress.com
NOAA Glossary : http://www.crh.noaa.gov/glossary.php

Reklamlar

7 comments on “Omega Blok ve Kapalı [Cutoff] Alçak

    • Bu sene okuldaki ders yoğunluğumdan dolayı vakit sorunum var, daha önce yaptıgım 5-7 günlük tablo tahminini de bıraktım (arada soran olursa sözlü ya da yazılı yorumlar hariç). Bundan dolayi bu yıl, ayda bir kaç kez, sırası geldiginde bildigim blogumda bildigim yerlerden konu açmak ve önemli sistemlere şimdi görü yapmak dışında pek fırsatım olmuyor bu güzel hobi alanına…

  1. Kuzey yarım kürede, yüksek basınç alanlarının etrafında rüzgar saat yönünde estiği için sağda kalan bölgeye kuzeyden soğuk, solda kalan bölgeye güneyden sıcak hava taşınır.

    Dondurma!!!

Yorum Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s