Galeri

Bir İskandinav Klasiği: 10 Mart 2012 Batı Norveç’teki Gökgürültülü Kar Sağanakları

Bugün de Norveç’teki gökgürültülü kar fırtınaları inceleme şansı buldum. Bu konuyla ilgili ilk Türkçe inceleme yazısını daha önce şurada yazmıştım, bu konuyu daha iyi anlamak isteyenler önceki inceleme yazımı okuyabilirler – Mehmet Can Tanyeri

Kar kümülonimbuslarının dört tip oluşum biçimi vardır, bunlar;

  • Sıcak veya soğuk cephenin kıyısında alışılagelmiş bir gökgürültülü sağanak yağmur yapan bir kümülonimbus çok soğuk bir bölgeye hareket edince yağışın kara dönmesiyle oluşur. En basit şekli de  budur. Göller Yöresi ve Antalya’nın iç kesimleri(mesela Korkuteli) bu örneklerle meşhurdur. Dünya’da ise en çok Kayalık dağlarını, Alpleri ve Himaliyaları örnek gösterebiliriz.
  • Deniz veya göl etkisi ile gelişen sağanak kar bantları bazen yerde nem oranı ve yukarıdaki sıcaklık koşulları yeterli düzeyde olduğunda gökgürültülü kar yapabilir. Güney Marmara sahilleri ve Batı Karadeniz boyunca bunun örneklerine rastlarız.
  • Bir ekstratropikal siklonun virgül başı [comma head] içinde bazen dikey karışımlar kümülonimbus oluşturmaya uygun koşullar yaratabilir. Türkiye’de ender görülen bir tip ama her yerde olabilir, genellikle şiddetli kar yağışları ile sabıkalıdır.
  • Bazen soğuk cephe üst seviyelerde aşırı soğuk havanın adveksiyonunu yapar. Bununun dikey düzlemde sıcaklık çok süratle düşer ve yoğun dikey rüzgarlarla gökgürültülü kar oluşabilir. Ülkemizde üst seviyelerde sıcaklığı bu derecede düşürebilecek bir soğuk cephenin Akdeniz havzasındaki ülkelerde batıdan değil, daha çok  kuzey ve kuzeydoğulu yönlerden gelmesi gerekiyor mesela 3 Mart 2012’de Türkiye’ye kuzeyden giren soğuk cephe de Ankara’da ve Eskişehir’de bu şekilde gökgürültülü kar yapmıştı. Bunun dışında back door cold front olarak bilinen kuzey, kuzeydoğudan gelen soğuk cepheler de bu tip düşüşler sık görülür.
  • Gelelim Norveç’e, bakalım neler olmuş. 🙂

    Yer kartı analizleri de şu şekilde:

    Batıdan Norveç’in Vestlandet ve Trøndelag bölgelerine bir soğuk cephenin girdiği görülüyor.

    Norveç’in kıyı kasabası Ørland ‘e ait 12Z temp sonucu aşağıdaki gibi:

    Tıpkı 3 Mart 2012’deki Ankara’nın 12Z temp sonucunda olduğu gibi burada da yer bazlı termodinamik kararsızlık koşulları kümülonimbus oluşturmaya pek de müsait değil gibi gözüküyor.

    Fakat bugün Norveç’in sahil kesiminde gökgürültülü yağmur, iç kesimlerinde gökgürültülü kar yağdığını biliyoruz. Yukarıda sözünü ettiğim 4 tip gökgürültülü kar oluşumundan acaba bugün Norveç’in iç kesimlerinde görülen kar kümülonimbusları hangi tipe girer ?

    Birinci olasılık sıcak veya soğuk cephenin kıyısında alışılagelmiş bir gökgürültülü sağanak yağmurun soğuk bölgelerde kar bırakması biçimiydi. Bu olasılık yer bazlı termodinamik kararsızlık göstergeçlerinin durumu desteklememesi yüzünden düştü.

    İkinci olasılık deniz etkisi yağışları ile ilgili olan tipti fakat bu da Norveç’te görülen yağışların siklonik kökenli yağış olmasından dolayı düştü.

    Üçüncü ekstratropikal siklon ile ilgili olan TROWAL gibi mekanizmalar var olmadığı için baştan bu ihtimal söz konusu değildi.

    En sona dördüncü olasılık olan soğuk cephe teorisiydi ve Norveç’teki de 3 Mart 2012’de Eskişehir ve Ankara’da olan gibi yine bu tipten…

    Şimdi aramamız gereken şartlar şunlar;

    – Yukarı seviyelerde yoğun soğuk hava adveksiyonu
    – Jet akımı
    – Yukarı seviye konveksiyonuna elevated convection uygun koşullar
    – Çok güçlü dikey hız

    Model verilerine de kısaca göz atalım.

    Polar jet akımı tamda ilgilendiğimiz Norveç bölgelerini etkiliyor! 1-0 öndeyiz 🙂
    Jet akımları yukarıda diverjans yaparak aşağıdaki havayı vakum gibi yukarı doğru çekerek dikey rüzgarları arttırıran bir faktördür.

    850 mb sıcaklık adveksiyonu

    700 mb sıcaklık adveksiyunu (EUMETRAIN 12Z Analizi)

    Soğuk adveksiyon sıcaklığın yukarıda düştüğünün kanıtı niteliğinde…


    Bu MUCAPE çıktısı yani “Most Unstable CAPE” – 300 mb seviyesinden alçak olmak koşulu ile en kararsız parselden hesaplanan CAPE değeridir. Yer seviyesi bazlı değildir, yukarı seviye konveksiyonu bakımından fikir verir.

    Burada Norveç’in iç kesimlerinde 600-800 j değerine kadar çıktığını görüyoruz.

    Yer bazlı CAPE enerjisi MUCAPE ile karşılaştırınca söz konusu durumun yukarı seviye konveksiyonu olduğu anlaşılıyor.

    Yukarı seviye konveksiyonu ile ilgili başka bir ölçüt daha modifiye edilmiş lifted indeks:

    500 metre bazlı modifikasyonlu lifted indeks göre’de Norveç’in iç kesimlerinde kararsız koşullar var.

    Son olarak dikey hız verileri:

    Pozitif değerler batmakta olan (alçalan), negatif değerler ise yükselen hava hareketi olan alanları gösterdiğini önceden söylemiştim. Aşırı negatif değerlerde yukarı seviye konveksiyon koşulları da uygun olduğunda kümülonimbuslar kolaylıkla gelişebilir.

    Norveç’teki gökgürültülü kar yağışını yukarıdaki dayanaklar temelinde soğuk cephe teorisi içinde açıklayabiliriz.

    Reklamlar