Galeri

İnceleme: 3 Nisan 2012 Dallas,TX Hortumu

Dün medyada yer alan haberlere göre 3 Nisan 2012 Salı günü, Texas’da 10’nun üzerinde hortum çıkmış. Eyalet başkenti Dallas’ın biraz güneyindeki Lancester hortumdan ağır hasar görmüş durumda ve arabalar, kamyonlar, tırlar havada kağıt gibi uçmuş.

Ben de 3 Nisan 2012’ye ait Dallas’ın temp sonucunu elde ederek, örnek teşkil edebilecek bu olayın teknik boyutunu çok kısa ve elimden geldiği kadar anlaşılıbilir dilde bu başlık altında değerlendirmeye aldım:

Her yıl ABD’nin Büyük Düzlükler (Great Plains) bölgesi, ortabatı, güneydoğu eyaletlerinde Meksika körfezi üzerinden gelen denizel tropik sıcak hava kütlesi aşağı seviye jetleriyle iç kesimlere taşınır. Atmosferin alçak seviyelerde nem oranı çok yoğun şekilde artarken, atmosferin orta katmanları karasal tropik özellik gösteren kuru sıcak karakterli hava kütlesinin etkisi altında kalır.

Aşağıda Dallas – Fort Worth’a ait 3 Nisan 2012 – 12Z tempi var. (Tıklayarak büyütebilirsiniz)

Temp sonucunda görüldüğü gibi, 780-985 mb seviyeleri arasında hava yoğun biçimde nemli (denizel tropik hava kütlesi) ve bu nemli havanın üstünde  (750 mb civarlarında) tropik karasal hava kütlesi tepe enverziyonu oluşturmuş. Karasal tropik havanın oluşturduğu tepe enverziyonu yukarıda bir CAP alanı oluşturuyor. Daha önce şu başlıkta CAP alanının fırtınalara nasıl etki yaptığını incelemiştik.

Aşağıdaki kırmızı ve açık mavi alanlar termodinamik yükselmenin pozitif olduğu CAPE alanları, lacivert küçük bölgeler ise negatif bölgeler yani CIN (konvektif engelleme) alanlarıdır. Burada enverziyona bağlı olarak gelişen 2 tane CAP bölgesi var.


Bir CAP alanının kırılabilmesi için ya yer sıcaklığının artması, ya yerdeki nem oranının daha da yükselmesi ya da sinoptik durumun değişmesi (yukarı seviye alçağının, trof alanının veya kısa dalga trofunun gelmesi gibi) gereklidir.

CAP’e rağmen şu haliyle lifted indeks -5,9, Total Totals 55.6, CAPE 1735, Sweat indeksin 482,5 değerlerinde olması hatırı sayılır önemli bir kararsızlığın işareti olmasına karşın CAP alanının varlığı kaynamakta olan suyun üstüne tencere kapağı ile örtmek gibi bir etki yaptığından fırtına oluşumuna bir engel teşkil ediyor ama aslında hava patlamaya her an hazır bir bomba gibi duruyor. Bu yüzden Amerikalıar bu soundinge “loaded gun” diyorlar. Havanın patlaması için yalnızca CAP’in kırılmasını gerekli başka hiç bir aykırı neden yok !

Dallas’ın meteorolojik ölçümlere göre 3 Nisan 2012’de fırtına öncesi şehirde sıcaklık 25 dereceye ulaşmış ve ışba sıcaklığı da 21.1 dereceye kadar yükselmiş.

Skew-t Log (P) diyagramında yer sıcaklığını 25’e, ışbayı 21.1 dereceye modifiye edince CAP alanı tamamen kırılıp yok oluyor, lifted indeks  -5,9’dan , -10’a düşüyor,  CAPE 1735’ten 3756’ya fırlıyor. Değerler muazzam boyutlarda ve tabiki sonuç olarak Dallas’ta ve Teksas’da günün ilerleyen saatlerinde bir çok noktada golf topu büyüklüğünde dolu yağışı ve hortumlar patlak veriyor.

Modifiyeden Önce:

Modifiyeden Sonra

Radar animasyonunda Dallas’ın güneydoğusundaki kanca şeklindeki yapılar hortumların patladığı yerlerdir.

3 Nisan 2012’deki görülen 15 hortumun harita üzerindeki oluşum yerleri:

Son olarak bu uzun raw videoyu ingilizce bilenlerin izlemesini öneriyorum, ingilizce bilmeyenler başlangıcındaki hortumun sesine dinleyebilirler.



MEHMET CAN TANYERİ

Reklamlar

12 comments on “İnceleme: 3 Nisan 2012 Dallas,TX Hortumu

  1. güzel bir çalışma yapmışsınız elinize sağlık.hortum tahmini yapılabilirmi?
    bu incelediğiniz temp değerlerinin böyle çıkabileceğini tahmin eden templer hazırlanabiliyormu?yoksa oluştuğu gün radarlardan takibi mi yapılmakta?

  2. Türkiye’de karada hortum için örneğin istanbul’da neler eksik biraz daha açıklayabilirmisin White fox.Bu tır uçuranları görünce adamların evleri kağıt gibi tabi uçar diyordum. Fakat burada oluşsa bizim beton binalar dahi dayanmaz sanırım.Özellikle benim gibi teras katında kalan biri için tamamen çatısız bir ev düşünemiyorum bile

    • Aslında bu uçan tırların hepsi boşmuş, hacimce geniş olduklarından yani yüzey alanları da büyük olduğundan Dallas’taki EF2 şiddetindeki hortum kolaylıkla bunları uçurabildi.

      Aynı mekanizma bir fırtınanın
      Türkiye’de de olması için yer seviyesinden itibaren en az 1.5 km mesafe yukarıya kadar havanın çok nemli ve sıcak olması gerekli. O gün Dallas’da hava sıcaklığı 25 dereceyken yoğunlaşma sıcaklığı 21.1 derece, yani nem oranı %80’e yakın. Başka bir ifadeyle o gün Texas genelinde hamam gibi hava varmış. (Bizim ilk baharda hiç alışık olmadığımız türden:D ) Bu hava denizel tropik kökenli ve kaynağı Meksika körfezi…

      Nemli havalarda konvektif bulutların tabanı da yere yakın olduğundan (çünkü yükselen hava hemen doygun hale geliyor ve taban bu yüzden alçak oluyor) koni şeklindeki, dönen bulutlar da böylece yer seviyesine çok kolay uzanarak hortum oluşturabiliyor. Türkiye ile karşılaştırınca böylesi bir nemli sıcak havanın biz de ilk baharda olması çok zor birincisi denizlerimiz zaten kıştan kalma soğuk ve içeri girmesini önleyen Toros dağları var. Hava biz de ısınsa bile kuru olunca bizim konvektif bulutların çoğunun tabanının deniz seviyesinden yüksekliği 2 km’nin üstünde kalıyor.

      Zaten Afrika’dan gelen hava bütün Akdeniz havzasında da kuruluk yaratıyor.

      Başka bir farklılık Meksika körfezi kışın da pek soğumayan bir su kütlesi ve İstanbul’da soğuk Marmara denizi ile ilkbaharda böylesi sıcak ve nemli havaya sahip yapay yöntemlerle bile çok zor olsa gerek…( 13 milyon kişi rüzgarsız bir havada aynı anda 2 saat boyunca durmaksızın kapağı açık şekilde su ısıtıcıları ile dışarıda su kaynatsa, onun sıcak buharıyla fantezi denemeler yapılarak vs 😀 😀 😀 )

      Fakat sonbaharda Marmara’da böyle bir şey yerel düzeyde teorik olarak görülebilir ama dediğim gibi çok yüksek nem oranı lazım aslında geçen yaz sonu sonbaharda görülen ummulmadık Tekirdağ’daki şiddetli konvektif yağış buna benziyor, yanlış hatırlamıyorsan en az 50 kg yağış düşmüştü… biraz daha atmosferin yukarı seviyeleri soğuk olsaydı, hortum yapabilirdi. 9 Eylül 2009’da sellere neden olan ve kuzeydoğudan gelen orajlar da yer seviyesindeki yüksek nemli havadan dolayı oluştu ama hortum oluşması için kütlelerin kuzey yarımkürede güneybatıdan ve buna türev yönlerden gelmesi daha uygun… ben kuzeybatıdan gelen kütlelerin hortum yaptığını hiç görmedim.

      • Açıklayıcı bilgilerin için teşekkürler.Bu tip durumlara sonbaharda daha yakın oluyoruz demekki ama neyse biz yinede uzaktan seyredelim.Bunun sonuçları çok kötü çünkü

      • Türkiyede raporlarla doğrulanan en şiddetli hortum olayı EF-2 sanıyorum. Egede Ormanlık alanda ağaçları kırıp kökünden sökmüştü. Birde Ankara çubukta evi yıkmıştı sanıyorum ancak o EF-1 de olabilir. EF-1 hortumları ve fındıktan büyük dolu olayları sık sık görülüyor. küresel ısınma gerçekleşirse sanıyorum daha şiddetli hortum olayları artan buharlaşmaya bağlı olarak gerçekleşebilir. Anlaşılan hortum vakalarında nem büyük bir rol oynuyor.Kısacası alt atmosfer sıcak ve nemli üst atmosfer soğuk ve arada hava parselinin yükselmesini engelleyecek yada yavaşlatacak herhangi bir durum yoksa tehlike çanları çalıyor demektir.

  3. Hortumların kategorisi hakkında bilgi var mı? Tırları uçurabildiğine göre EF-5 olmalı sanıyorum. Metre cinsinden bulut tepe yüksekliği ve bulut tepe sıcaklığı nedir?

    • Habere konu olan (içi boş) tırların havalandığı yer Lancester bölgesiydi ve hortum EF-2’ydi (Bkz. Number 3)

      Bulut taban sıcaklığı 17.6
      Tepe sıcaklığı -56.3
      Tepe yüksekliği 11.500 metre civarında…

Yorum Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s