Galeri

Kastellanus Etkisi: Sıcak Yaz Sabahı Görülen Esrarengiz Yağmur

Daha evvel gökyüzünde bu bulutlardan karşılaşmadığını söyleyebilen var mı ?

Özellikle sıcak bir yaz sabahında güne başlarken ?

Tam adı Altokümülüs Kastellanus‘dur (Altocumulus Castellanus). Bulutun isim kökeni latincede kale, hisar anlamına gelen castellanus, yüksek anlamına gelen alto ve küme, yığıntı anlamına gelen cumulus kelimilerinin birleşmesiyle oluşmuş, tam Türkçe ifadeyle yüksek kale kümeleri olarak çevrilebilir. Kale denmesininin sebebi diğer altokümülüs tiplerinden farklıo olarak dikey olaral büyümesi ve aynen kule yapan kümülüs olarak bilinen kümülüs kongestus ile benzerlik göstermesi neden olarak gösterilebilir.

Gökgüyüzünde kastellanus bulutunun olması büyük bir hava kütlesininin dinamik unsurlarla yukarı doğru kaldırılmakta olduğunu gösterir. Başka bir ifadeyle atmosferin orta seviyelerinde kararsızlık mevcut olduğundan yukarı seviye konveksiyonu vardır.

Bildiğim kadarıyla Amerika Birleşik Devletleri’nde meteoroloji istasyonlarında bahar ve yaz aylarında gökyüzünde özellikle rapor ediliyor, çünkü çoğu zaman havanın nasıl olabileceği konusunda fikir sunuyor.

Bir sabah saatlerin kastellanus bulutu görmek, havanın yakında bir zamanda bulutun görüldüğü o yakın çevrede sağanak yağış üretebileceğine, eğer termodinamik kararsızlık koşulları da uygunsa şiddetli bir fırtınanın çıkabileceğine işaret eder. Örneğin bugün Ankara’da sabahın erken saatlerinde bu bulutlardan vardı, öğleden sonra Ankara’nın kuzeyinde oraj gelişimi gözlendi.

Tabi yağış olabileceği konusundaki kastellanusun sağlamlığı her zaman tartışmaya açık, ancak kesin olan şu ki kastellanus = dinamik konvekisiyon demektir ve kastellanusun varlığı dinamik konveksiyondan bir model çıktısının anlatabileceğinden fazlasını anlatabilir.

——————————————————–
OLAY İNCELEMESİ – Ankara’da 19 Temmuz 2012 Sabah Saatlerinde Görülen  Esrarengiz Sabah Sağanağı Kastellanus İşi mi ?

Radarda iki konvektif hücre kısa süreli sağanak yaptıktan sonra ortadan kayboluyor, arkası gelmiyor. Bu kısa süreli yağışa neyin sebep olduğu konusunda bayağı bir kafa yordum.

GFS, ECWMF gibi modeller yakayamadığı gibi WRF, SKIRON, NAE gibi sınırlı alan modelleri de bunları yakalayamadı.

Şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki, bu iki konvektif hücre de yer bazlı bir konveksiyonun bir ürünü değildi. Bu yüzden K indeks, lifted indeks ve CAPE gibi parametleri kullanarak bunu açıklayamayız.

Zaten model çıktılarının hiçbiri, yer bazlı bir konveksiyon için uygun koşullar öngörmüyordu.

Ben de EUMETRAIN 19.07.2012- 06:00Z analiz verilerine baktım.

İlk delil: Vorticity (girdap) faktörü:

Dinamik konveksiyon pozitif vorticity alanlarında oluşabilir. Bu yüzden vorticity incelemesi yapmak gerekir.

Vorticity kavramı, en basit ifadeyle Türkçe’de girdap kelimesine denk gelmekte,(kuzey yarımkürede) saatin tersi yönde olduğunda pozitive vorticity, saat yönlü olduğunda negative vorticity olarak adlandırılır.

Vorticity üç bileşenden oluşur, birincisi yatay mesafedeki rüzgar yön değişiminden kaynaklan curvature vorticity, ikincisi yine yatay mesafede rüzgar hızının artması ya da azalmasıyla ilişkili olan shear vorticity ve üçüncüsü Coriolis kuvvetinin azalıp artmasından kaynaklanan earth vorticity veya “Coriolis Vorticity“dir. Her üçü de, 500 mb jeopotansiyel yükselik haritası üzerinde incelenecektir.

Curvature kelime olarak eğim, kavis demektir. Curvature vorticity incelenirken, yükseklik kontularınındaki akımın saat yönlü olup olmamasına dikkat edilir. Saat yönlü ise negative curvature vorticity, saatin tersi yönlü ise positive curvature vorticity olarak adlandırılır.

Shear Vorticity de incelenirken, rüzgârın hızındaki artışa dikkat edilir. Trofun merkezinden itibaren yükseklik kontuları arasındaki mesafe daralıyorsa, rüzgârın da hızı artıyordur, o halde positive shear vorticity söz konusudur. Rüzgâr hızındaki artış, yukarı da diverjans oluşturacağından, aşağı seviyelerdeki havayı oluşan konverjans ile yukarı doğru çeker. Shear vorticity ne kadar olumlu olursa, yer alçağı da o kadar derinleşecektir.

Earth Vorticity ise Coriolis Vorticity olarak da bilinir. Zira, Coriolis kuvveti ekvatora yaklaştıkça azalırken, kutuplara doğru artar. Bu nedenle güneyden kuzeye giden hava kütleleri her zaman positive earth vorticity, kuzeyden güneye inen hava kütleleri ise negative earth vorticitydir.

Aşağıdaki oluşturduğum örneği, konuyu daha iyi anlamak için inceleyebilirsiniz.

Konuyu daha fazla derinlere götürüp bulanıklaştırmadan hemen aşağıda EUMETRAIN relative vorticity 19.06.2012 06:00Z tarihli analizine bakın. [Relative Vorticity = Curvative + Shear (coriolis buna dahil değil) ]

Ankara’nın üzerinde pozitif girdap alanı analiz haritasında dikkat çekiyor.

İkinci Delil:
700 mb sıcaklık adveksiyonu

Kastellanus bulutu soğuk adveksiyonun bulunduğu bölgeleri sever, aslında EUMETRAIN’in 500 mb adveksiyon analizi olsaydı, bunu daha iyi gösterebilirdim. Ama yine de 06Z ürünününde İç Anadolu’nun doğusunda 700 mb seviyesinde soğuk adveksiyon olduğu görülüyor.

Ek deliller:
700 mb nem oranı analizi

Ankara üstünde nem oranının %60 üzerinde oluşu yukarı seviye konveksiyonu açısında uygun nitelikteymiş.

Termal Cephe Parametresi

Termal cephe parametresi (konturlu alan) cepsesel bir kaldırmanın işareti olarak sayılabileceğin kastellanus için de bir delil niteliğinde…

MEHMET CAN TANYERİ

Reklamlar

One comment on “Kastellanus Etkisi: Sıcak Yaz Sabahı Görülen Esrarengiz Yağmur

  1. İki gündür bu bulutlardan var Konya’da. Bugün gün boyu gökyüzünde salındılar ve şu an radarda küçük lekeler var Konya çevresinde. Hava iyice kapandı.

Yorum Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s