Galeri

500 mb haritası yorumu: Troflar ve diğerleri

Yazıyı okurken parantez içindeki detay açıklamalarını kafa karışıklığı olmaması için okumadan geçmeyi deneyebilirsiniz ,  anlamadığınız noktaları yazı altındaki yorum kutusunu kullanarak sorabilir, konuyla ilgili eklemelerinizi de yine bu yolla yapabilirsiniz. Blogdaki diğer yazılarda da olduğu gibi bu yazıdan da alıntı yapıldığında yazılanları aşırmadan(intihal yapmadan) medeni bir insana yakışır şekilde referans gösterilmesi gerektiğini hatırlatır, blogdaki bütün yayın ve içeriğin creative commons lisansı altında olup, Türk Fikri ve Sanat Eserleri Kanunun 13. maddesinden kaynaklanan hakların da saklı tutulduğunu belirtirim.- White Fox [M.CAN TANYERİ]

Direkt konuya giriyorum. Şimdi arkadaşlar, yer kartlarını incelerken yer seviyesindeki cephe hatlarının, izobarları beraberinde sündürülüyormuş gibi kavislendirdiğini ve bu nedenle alçak basınçların çember şekline sahip olmadığını görüyorsunuzdur. Biz bu kavislere yer alçağı trofu diyebiliriz, en azından Amerikalılar bu şekilde [surface through] diyor, Türkiye’de meteoroloji literatüründe de mi böyle deniyor, bundan emin değilim.  Her neyse yer alçağı trofları  yer seviyesindeki cephelerle oluşurlar. Ancak soğuk cephe, sıcak cephe, oklizyon cephesi gibi daha özel nitelikteki terimlerin kullanımı pratikte daha yaygın olduğu için yer alçağı trofu terimi pek tercih edilmiyor.

Yer alçağı troflarının en güzel örneklerini aşağıdaki gibi analiz yer kartlarında görmeniz (sarı daireler içinde) mümkündür. [Bu aşağıdaki haritayı arşivlerden rastgele seçtim, tarihsel açıdan bir önemi yok 😀 ]

Dipnot: Ege üzerinde de bir oklüzyon cephesi vardı, ama yer kartını hazırlayan Almanlar bunu koymamışlar, fakat orada da oklide olmuş bir cephe, İtalya’ya kadar uzanan yer alçağı trofundan net biçimde anlaşılıyor, onu kafadan ben ekledim.

Yüksek basınçlardaki veya antisiklonik eğimlerin bulunduğu yerlerdeki kavislere ise sırtridge” adı verilir, buna örnek olarak yukarıdaki haritada Avusturya’dan Belarus’a uzanan kavisli alanı verebilirim. Ayrıca BERTRAM olarak Almanların adlandırdıkları  yüksek basınç alanından Azor adalarına uzanan kavisi de sırt görüntüsü olarak sayabiliriz. Yukarıda dediğim gibi sırtlar birer antisiklonik eğimler oldukları için bunlar üzerinde ciddi hava olayları beklememek isabetli olur. [Deniz etkisi gibi sığ mekanizmalar hariç]

 Türkiye’de amatör olarak meteoroloji ile ilgilenen bazı çevreler FU-Berlin yer kartlarındaki basınç adlandırmalarını yapılan analizlerdeki hataları görmeksizin olduğu gibi  kabulleniyorlar, Almanların geçen kış “COOPER” olarak adlandırdıkları Sibirya yüksek basıncı, isim amatörler arasında çok yankı bulmuştu... 😀 FU-Berlin, yer kartı analizlerinde eksik ve hatalı çizimleri sık yaptığı için bu konuyu anlatırken özel olarak  yukarıdaki örneği seçtim, yukarıda sırt bölgesine yani yüksek basıncın içine oklüzyonu uzatmaları  ciddi bir hatadır, bu yüzden üstüne “YOK”   yazısını yapıştırdım. Yani yer troflarının 500 mb haritasında nasıl göründüğünü öğrendiğinize göre,  yapılan analizlere de bu şekilde eleştirel gözle bakabilirsiniz.

Yukarı seviyede oluşan troflar ise sade “trof” terimi ile anılır ve en iyi 500 mb haritalarında yerleri anlaşılabilir. Trof bir alçak basınç alanında siklonik sirkülasyonun en az olduğu başka bir ifadeyle kapalı sirkülasyonun bulunmadığı “uzamış” alandır.   Troflardan boy olarak daha kısa olan troflara ise kısa dalga troflar Shortwave /Shortwave Trough olarak adlandırılır.

Kısa dalga trofları, normal troflara göre çok daha seri hareket eder, sıcak ve soğuk hava adveksiyonlarının olduğu bölgelerde rahatça ayırt edilirler.

İster kısa dalga trofu olsun ister trof, modellerde bunları  tespit ederken dikkat etmeniz gereken başka bir husus ise vorticity verileridir. Bundan daha önceki başlıklarda defalarca bahsettim, burada yeniden  bahsedeyim. 🙂

Vorticity kavramı, en basit ifadeyle Türkçe’de girdap kelimesine denk gelmekte,(kuzey yarımkürede) saatin tersi yönde olduğunda pozitive vorticity, saat yönlü olduğunda negative vorticity olarak adlandırılır. Biliyorsunuz, kuzey yarımkürede saatin tersi yönünde girdap demek yükselen hava hareketi demektir.

Vorticity üç bileşenden oluşur, birincisi yatay mesafedeki rüzgar yön değişiminden kaynaklan curvature vorticity, ikincisi yine yatay mesafede rüzgar hızının artması ya da azalmasıyla ilişkili olan shear vorticity ve üçüncüsü Coriolis kuvvetinin azalıp artmasından kaynaklanan earth vorticity veya “Coriolis Vorticity“dir. Her üçü de, 500 mb jeopotansiyel yükselik haritası üzerinde incelenecektir.

Curvature kelime olarak eğim, kavis demektir. Curvature vorticity incelenirken, yükseklik kontularınındaki akımın saat yönlü olup olmamasına dikkat edilir. Saat yönlü ise negative curvature vorticity, saatin tersi yönlü ise positive curvature vorticity olarak adlandırılır.

Shear Vorticity de incelenirken, rüzgârın hızındaki artışa dikkat edilir. Trofun merkezinden itibaren yükseklik kontuları arasındaki mesafe daralıyorsa, rüzgârın da hızı artıyordur, o halde positive shear vorticity söz konusudur. Rüzgâr hızındaki artış, yukarı da diverjans oluşturacağından, aşağı seviyelerdeki havayı oluşan konverjans ile yukarı doğru çeker. Shear vorticity ne kadar olumlu olursa, trof da o kadar belirginleşir.

Earth Vorticity ise Coriolis Vorticity olarak da bilinir. Zira, Coriolis kuvveti ekvatora yaklaştıkça azalırken, kutuplara doğru artar. Bu nedenle güneyden kuzeye giden hava kütleleri her zaman positive earth vorticity, kuzeyden güneye inen hava kütleleri ise negative earth vorticitydir.

Aşağıdaki oluşturduğum örneği, konuyu daha iyi anlamak için inceleyebilirsiniz.


MEHMET CAN TANYERİ


REFERANSLAR:

Doswell III, Charles A., “A Primer on Vorticity for Application in Supercells and Tornadoes”, Cooperative Institute for Mesoscale Meteorological Studies, Norman, Oklahoma.
Habby, J. , What is a shortwave trough? , – The Ultimate Weather Education Website
Roberts L.,Biewenga B., “How to analyze synoptic-scale weather patterns”, Weather Routing Wizard, 2010

Reklamlar

9 comments on “500 mb haritası yorumu: Troflar ve diğerleri

  1. Ele aldığın konu fevkalade güzel ve bilgilendirici oldu bizlere. Eline sağlık diyorum. Ben kendimce şu sonuca vardım. Hava delilerinin yer kartı çizmeyi, cephe atmayı 500 hpa, 850 hpa vs karta göre az çok yapabilmeleri gerekiyor. Evet amatörüz çoğumuz ve çoğunluk yer kartı çizmeyi zannediyorum ki bilmemektedir, ben dahil. 500 – 850 hpa kartlarını ve prognostiğini inceleyerek tahminler yapmaktayız genelde. Ancak yer kartlarının bunlardan istifade edilerek nasıl hazırlandığını veya şahsi öngörümüzle prognostiğini yapabilecek beceri ve kapasitemiz yok. Yer alçağı trofu ilk defa duyduğum bir kavram. Acaba MGM’de yer kartları hazırlanırken buna yer veriliyor mu veya hangi isimle yer alıyor araştırmak lazım.

Yorum Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s