Galeri

Trakya ve Ege’nin Konverjans ile İmtihanı

Konverjans kavramı epeydir blogda yazı yazarak anlatmak istediğim bir konuydu. Bunun için konverjansı tam tamına ifade edebileceğim meteorolojik bir durumun Türkiye’nin batı bölgelerinde oluşmasını bekliyordum. Nihayet bugünlerde Türkiye’de (Doğu) Trakya ve Ege sahillerinde ve Balkan yarımadasında Batı Trakya’da kalan Gümülcine, Kavala ve Kırcali merkezleri tam da bu konuya şahane bir örnek teşkil eden meteorolojik bir olayla karşı karşıya kaldılar. Kavramları açıklarken parantezler içinde açıklamalar yapmaya çalıştım. Fakat herzaman konuyla ilgili soru ve/veya değerlendirmelerinizi başlık altındaki yorum sekmesini kullanarak yapabilirsiniz.İyi okumalar…

Hadi önce basit tanımlamalarla başlayalım! 🙂

Konverjans (veya tam Türkçesi ile kavuşum) bir bölgede içe doğru meydana gelen hava akımıdır ve yer yüzünde güçlü bir kavuşuma uğrayan hava kütlesi yükselmeye zorlanır, hatta alçalamaz. Ecnebilerin moisture convergence yani Türkçeleştirmesi ile nem konverjansı veya nem kavuşması ise, (sabit) bir bölgede belli bir süre hüküm süren ve birbirine yakınsanan rüzgarların nem adveksiyonu ile birleşmesidir. Nem adveksiyonu, nemli havanın yatay rüzgarlarla taşınımıdır başka bir ifadeyle hava kütlesinin nem kaynağı (deniz, okyanus, büyük göl vs) üzerinden geçerken nem kazanarak başka yerlere yatay taşınımıdır.

Güçlü nem konverjansları bir miktar kararsızlıkla da birleşirse, enerjisi bitmek tükenmeyen gökgürültülü fırtınaları tetiklerler. Çünkü nem oranı yükseldiği için, ışba sıcaklıkları dewpoint hayli yükselir. Yüksek yer sıcaklığı & ışba sıcaklığı = yüksek eşdeğer potansiyel sıcaklık [Theta-E] = kararsızlık da demektir. (Theta-E’nin nasıl bulunduğunu merak eden olursa anlatabilirim ancak burada o detaya girmeyi gerek görmüyorum çünkü halihazırda böyle model çıktıları mevcut…)

Genel olarak yüksek miktardaki yağışabilir su (ya da yağışageçebilir su ya da Dr. Ozan Mert Göktürk‘ün çevirisi ile yağabilir su) precipitable water(PW) değerleri kuvvetli sağanak yağışların ve sellerin ön habercisi olarak değerlendirilir, lâkin nem kavuşması devreye girdiğinde sel olması için yüksek PW değerine hava kütlesinin pek de ihtiyacı kalmaz. (Kaldı ki hem HIRLAM modelinde, hem de GFS modelinde bu çok yüksek!)

Yer seviyesindeki hava kütlesinin aşağıdaki 27 Ekim 2012 Samsun’a ait örnekteki gibi koşullu kararsız conditional instability olması da bunun için yeterlidir.

Çünkü yukarıdaki gibi CAP’in 3.1 değerine veya CIN’in 72 değerine rağmen, kavuşma ile yükselmeye zorlanan hava 840 mb civarına yükseltildikten sonra  kendiliğinden yükselmeye başlayacaktır. Önemli olan mavi bölgeyi geçmesidir.

Şimdi HIRLAM ve GFS modelinin vektörel nem adveksiyon ve 0-2000 metrelik ortalama nispi nem ürünlerine bakalım.
HIRLAM

HIRLAM modeline göre, Yunanistan’ın Mora ve Muğla’nın Datça yarımdası üzerinden uzanan vektörler kuzeye doğru Çanakkale-Edirne dolaylarında birbirine yakınsıyor, bu kavuşma giderek artıyor. Vektörlerin geliş istikameti nem kaynağı olan deniz üzerinden geliyor. Yani HIRLAM modeli Çanakkale-Edirne hattına doğru 29 Ekim 2012 Pazartesi akşamı için çok yoğun bir nem konverjansı oluşturmuş. Model ürününde portakaldan kırmızıya doğru çalan alanlar ise potansiyel orografik yükselme bölgelerini gösteriyor. Sağ taraftaki skala ise 0-2 km’ki ortalama nispi nem durumudur.

Gelelim GFS’ye:

Benzer bir kavuşumu GFS model ürününde de görüyoruz. GFS kavuşum alanının bütün Ege sahilline genişletmiş. özellikle de İzmir’in kuzeyinden itibaren çok daha dominant bir nem konverjans alanı var. GFS modelinde de, ECMWF modeli verileri üzerinden yuvalanan HIRLAM modelinde de yine Marmara’nın batısı ve Kaz dağındaki orografik yükselme senaryoları ortak durumda…

GFS’nin Kaz dağına ait skew-t log p diyagramına bir gözatalım.

Bulut katmanı troposfer sınırına kadar uzanıyor ve yüksekliği 12 kilometre civarında tepe sıcaklığı -64 derece, diyagramın en çarpıcı yanı ise 0 – 12.000 metre arasında nispi nem oranı %80’nin üstünde, bu gerçekten çok uç bir durum! Üstelik Çanakkale’nin güneyi hem konverjansın hem de orografik yükselmenin merkezi ! Bakalım neler olacak.
————————————————————————————————————-
ŞİMDİGÖRÜ – NOWCASTING 29 EKİM 2012 SAAT 11:30
————————————————————————————————————-

Mora’dan Gümülcine ve Kırcaali’ye kadar uzanan geniş ve uzun bir fırtına hattı Trakya’ya doğru yaklaşmakta diğer yer gözlemlerine göre de bölgede ışba sıcaklıklarının 17 dereceninde üzerinde olduğunu görüyoruz.

Rüzgar durumu Yunanistan’ın kuzeyinde nem adveksiyonu oluşturduğu kesin,zira yoğunlaşma depresyonları bölgede çok küçük gözüküyor. Kararsızlık konusunda fikir almak için Selanik 00:00Z tempine bir göz atmakta yarar var.

Selanik model senaryolarından yola çıkarak değerlendirme yaptığımızda konverjans alanının büyük oranda dışında kaldı. Uydu verileri de bunu onaylıyor. Ancak Selanik’teki kararsızlık durumu bizi büyük oranda kuzey Ege’deki kararsızlık durumu açısından aydınlatıyor. Yazının giriş bölümünde em konverjansları çok az kararsızlıkta veya koşullu kararsızlık durumlarında bile yoğun gökgürültülü fırtınaların oluşabileceğini ifade etmiştim. İşte Selanik balon ölçüm sonucuna göre koşullar bunu uygun, yer seviyesinde kararlı bir katman var ki kararlı katmanlar konverjansın dinamik yükseltme etkisi ile konveksiyonu engelleme etkisi fonksiyonsuz kılınabilir. Zaten üst seviyede havanın kararsız oluşu, havanın kütlesinin bir müddet sonra kendiliğinden de yükselebileceği anlamına gelir. Selanik’te başka dikkat çeken özellik ise, üst seviye’de rüzgarın 60 knot ve üstünde olması bunu şöyle açıklayacağım: dolmuşa bindiğinizde dolmuş şöförü araç hareket halindeyken sigara da içiyorsa bütün duman camdan dışarı çıkar, aynı mekanizma burada da geçerli yani üst seviyede kuvvetli rüzgar olduğunda aşağı seviyedeki havayı yukarı doğru vakum gibi çeker, bu da başka bir dinamik unsuru oluşturuyor. Yani orta seviye jeti çok kuvvetli, ayrıca yer seviyesinden itibaren rüzgarın açısal yön değişimi sistemi tek tük hortum oluşturmaya kapasiteli kılıyor, bunu da dipnot olarak eklememiz lazım.


Öğleden sonrası için en belirgin konverjans senaryosu WRF modeline ait, Trakya’da bir fırtına olmaması bu rüzgar dağılımına göre imkansız gibi, konverjansın olduğu alanı sarı ile karaladım.

Yukarıda Mora’dan Batı Trakya’ya kadar uzanan hattan da anlaşıldığı üzere nem konverjansının akşam saatlerinde Güney Ege’ye kadar etkili olacağı kaçınılmaz, dün HIRLAM modeli Trakya’da nem adveksiyonunu yoğunlaştırırken dün geceden itibaren kıyı Ege’ye de ağırlık vermeye başlamış.

Akşam saatlerinde CAPE değeri (HIRLAM modeline göre) İzmir’in batısında 2000’nin de üstünde gözüküyor. Konverjansla beraber kesinlikle bütün batıda da koşullar tehlikeli boyutlarda…

29 Ekim 2012 saat 13:50 – Son Radar Verileri Eklemesi
Yukarıda paylaştığım WRF modeline ait rüzgar haritasından çıkarım yaptığım konverjans durumu tam anlamıyla tutmuş gibi görünüyor!

ŞİMDİGÖRÜ – NOWCASTING 29 EKİM 2012 SAAT 20:00

Şu sıralar beklediğimiz şekilde fırtına hattı Çanakkale-Lüleburgaz hattı üzerinden ilerliyor.

Son model verilerine göre akşamın ilerleyen saatlerinde İzmir, gece saatlerine doğru (akşam saatlerinden sonra) Muğla kıyılarının tamamının gökgürültülü sağanak yağışlı olması kaçınılmaz.
Model verilerine göre İzmir ve çevresinde kararsızlığın artması ve yoğunlaşma depresyonunun küçülmesi saat 20:30’dan itibaren belirginlik kazanacak. İstanbul’da ise kararsızlık ve küçük yoğunlaşma depresyonu saat 23:00’ten sonra zirve yapacak.

Bu arada Kaz dağı üzerine de beklediğim bir hat oluştu! Bence oldukça uzun soluklu olacak, yazının yukarısında bölgeye ait skew-t diyagramını incelemiştim.

Zaten de Midilli adasında 19 derecelik bir yoğunlaşma sıcaklığı var, orası fırtına bantının yolu üstünde:

WRF Marmara 10 m rüzgâr haritasında potansiyel konverjans alanları aşağıdaki gibi:

12:00Z ECMWF analizlerine hemen kısaca gözatalım:
850 mb potansiyel eşdeğer sıcaklıklar nem konverjansının doğasına uygun olarak bölgede çok yüksek, beklediğimiz gibi (Kelvin olarak)

CAPE verileri de Ege’de 2000 joule değerinin üstünde oldukça yüksekmiş.

18:00 analizinde de CAPE değerleri yüksek değerlerini korumuş – aşağıdakilerin tamamı 18:00 analizi:

Showalter index İzmir dolaylarında -3 değerinde, kısaca kararsızlık koşulları şahane:

30 EKİM 2012 SAAT 02:00 Yer ölçüm verisi eklemesi

İzmir Radar verisine göre gece fırtına hattındaki bulutların tepe yüksekliği çok rahat 10 km’yi aşıyordu.

GECE EKLEMESİ 30 EKİM SAAT 03:30 sıraları
İzmir’e ait 30 Ekim 2012’ye ait 00:00Z balon ölçüm sonucunu ekliyorum.
Balon ölçümü cephe geçtikten sonra yapıldığı için havanın kararlı olduğu bir vakte denk gelmiş oluyor.

Ancak diyagram üzerinden oynama yaparak fırtına vurmadan hemen önceki kararsızlık durumu ile ilgili fikir sahibi olabiliriz, ben de yer seviyesi sıcaklığını fırtınadan önceki tahmini sıcaklık değerine (maks sıcaklığa) getirdim.

Tahmini olarak cephe hattı İzmir’i vurmadan önce 1709 CAPE, -6,6 lifted index verileri olan 11.5-12 km’ye varan ve -63 derece civarında olan fırtına alametleri çıktı.

ŞİMDİGÖRÜ – NOWCASTING 30 EKİM 2012 SAAT 09:00
Dün akşam ve gece bir çok noktada da yağış miktarı 25 mm’yi aştı, ben özellikle Kaz dağı ve çevresinde yoğun yağış bekliyorum, Edremit’te 116 mm yağış düşmüş, sonuç yüzümü kara çıkarmadığı için mutluyum. 🙂



Dün geceki yağışlardan sonra bugün de başka bir sinoptik mekanizma Türkiye’nin kuzeybatısını etkilemeye devam edecek gibi duruyor. Zira şu sıralar Trakya’ya yaklaşan bir negatif bükümlü trof var bu trof gün içinde kuzeybatı da yine yerel sağanaklar oluşturmaya devam edecek. Fakat geceki kadar da atraksiyon beklemek yanlış olur ve benim ECMWF 30 Ekim 2012 06:00 analizinden çıkarttığım sonuca göre fırtına hattından arta kalanlar (yani hurdaya çıkmış enkaz bulutlar 😀 ) öğleye doğru Ankara-Bolu hattına kadar gelecek gibi görünüyor.

Reklamlar

35 comments on “Trakya ve Ege’nin Konverjans ile İmtihanı

  1. İzmir Merkez gece ilerleyen saatlerle beraber önce arka arkaya çakan şimşekler, arkasından hafif başlayan yağış ve zamanla kuvvetli fırtınayla beraber etkili g.gürültülü sağanak yağış ve eş zamanlı arka arkaya çakan şimşeklerle gerçekten görsel şöleni yüksek güzel bir gece yaşadı. Gaziemir’de ben yatarken saat 23:45 idi sanırım başladı etkili yağış. m2’ye 30,6 kg yağış düşmüş İzmir Adnan Menderes İstasyonuna ki MM5 modeli ve diğer modeller de genelde m2’ye 30-50 kg arası yağış tahmini veriyordu. GFS modeli ilk etapta yağış tahminini yüksek tutup son gün azaltmıştı biraz. Kararsızlık radarın da gösterdiği gibi son derece yüksekti. Skew T P Log diyagramları, sounding analizleri ve diğer haritalarıyla bu sistemi son derece iyi analiz eden ve isabetli tahminde bulunan White Fox başta olmak üzere tüm tahminci arkadaşları tebrik ederim. Özellikle Kuzey Ege ve Kaz Dağı gibi spesifik nokta atışı tahmini son derece yerine oturdu. Edremit de m2’ye 116 kg ile böylece yağış rekorunu kırmış. İzmir için bu yağışlar toprağı anca yumuşattı çok yeterli değil ama umarım kasım ayı beklediğimiz gibi bol yağışlı geçer.

  2. Senden bir ricam var paylaştığın verilerin linklerini altlarında verirmisin ingilizce olmadığı için ara bul türkçeye cevir ceviriden bişey anlama fenalık geldi valla zaten kaç gündür ismini bile doğru dürüst söyleyemediğim skew-t log diyagramıylan kafayı yEmem yakındır 🙂

  3. İşte bu havalarda hemen White Fox’a bağlanıyoruz 🙂 Üst seviye rüzgar hızının önemini belirttiğin örnek yine son derece çarpıcı ve açıklayıcı olmuş. Sen kendini teknik terimlere adasan da, burada olduğu gibi çarpıcı örnekler vererek konuya rahatlıkla hakim olmamızı sağlıyorsun.Akşamki öngörü için takipteyim hocam. Memleketim Muğla’yı merak ediyorum açıkcası. Kıyı Ege için heyecan verici şeyler yaşanacak.

  4. Selam, aydınlatıcı bilgiler için çok teşekkürler.
    Bodrum’da oldukça kuvvetli bir keşişleme fırtınası var. Rüzgar yer yer 60 km’yi geçiyor.

  5. Öncelikle açtığınız konu için tebrik ederim. Uzun süredir sıcak ve kurak geçen yaz ve hatta sonbahar dönemi sonrası özellikle Kıyı Ege için şiddetle ihtiyaç duyulan ve özlemle beklenen bu yağışlar bizleri sevindirdi. Ben de NOAA sitesinden GFS modeli 29.10.2012 00 zet tarihli İzmir Adnan Menderes İstasyonu Skew T -P Log ve Sounding verilerini paylaşmak istedim. Sizin verdiğiniz formüllerden istifade ederek 30.10.2012 00 zet saati için K indexi, Total Totals İndexi ve MCT İndexi hesaplamaya çalıştım. Yalnız Lifted İndexi hesaplama konusunda eksik kaldım. 00 zet 30.10.2012 Adnan Menderes İstasyonu verilerinin hesaplamayla ilgili kısmı:

    850 hpa sıcaklık: 11,6 C
    850 hpa çiğ sıcaklık: 7,9 C
    700 hpa sıcaklık: 1,9 C
    700 hpa çiğ sıcaklığı: 0,1 C
    500 hpa sıcaklıklığı: -16,7 C
    500 hpa çiğ sıcaklığı: -21,8 C
    Bu verilere göre:
    MCT İndex: 30.5
    K İndex:34.4
    Total Totals İndex: 52.9
    Olarak çıktı. Gaziemir ve çevresinde aşağıda paylaşacağım verilere göre atmosferdeki kararsızlık ne boyutlarda gerçekleşebilir? Bu arada dün çektiğim gökyüzü resmini ve tozlanmayı da sizlerle paylaşıyorum altta.

  6. İzmir Foça’dayım. Burası için tahmin yazmak isteyen arkadaşlar olursa bekliyorum. Yarın akşamki sistemden ne derecede etkilenir burası sizce? Bir çok modelde 20-30mm arası yağış gösteriyor, kimisi 60mm diyor. Yarın durumları bildiririm, fotoğraf da göndermeye çalışacağım..

  7. Güzel yazı. Ben konverjansı “kavuşum” diye çevirirdim, çağrışımı meteoroloji bağlamında daha doğru bana kalırsa. Matematikteki konverjans bir tür yakınsama, ama burada bir kavuşma var daha çok…

    WRF’de sonradan denediğim kümülüs parametrizasyonu ile üretilen çıktı aşağıda:

    (Haritaya tıklarsanız büyür)

    Kaz Dağları konusunda o da senle hemfikir, ama öteki riskli bölgelere pek bir şey vermemiş. Ayrıca miktarlar da genel olarak az böyle bir sistem için. GFS yarın akşam İstanbul’a da sıkı yağış veriyor, GFS’den türeyen WRF’de nedense bir halt yok.

    Şimdi bir de eski kümülüs şemasıyla çalıştıracağım. Yani buradaki cu_physics 1 (Kain-Fritsch, sea effect yağışlarını abartan). Yukarıdaki çıktı cu_physics 2 ile.

      • Kıyı Ege için risk devam ediyormu cape lifted akşam ve gece artmış gördüm. Hortumdanda bahsetmişsin yukarda okudum bugünkü yazıları kıyı ege için hangi riskler mevcut son durumlar veriler neler aydınlatırsanız sevinirim ????

        Evet 11:30 şimdigörüsünde açıkladığım gibi, Yalnız Selanik’e göre söylediğim hortum yorumum yerel düzeyde bir durumdan da ibaret olabilir, İzmir’in öğle balon ölçümleri çıkmadan hala bu konu da emin değilim- White Fox

  8. Hortum riski nedir? Kıyı Ege’de kararsızlık bir hayli yüksek çünkü yağışlar baya kuvvetli gözüküyor yarın akşam ve gece boyu kararsızlıkta fazla yıldırım elektirik fırtınası yaşanabilir elektrikler kesilebilir bayağı yıldırım olcak gibi ne dersiniz? Cevaplarsanız ve bu sistemle kısaca kıyı Ege için aydınlatırsanız sevinirim, hayırlı akşamlar.

    • Yoğun şimşek aktivasyonu oluşabileceğini kanaatindeyim, zira kıyı Ege’de yoğunlaşma sıcaklıkları yarın akşam konverjansın yoğunlaştığı zaman süresinde 18 derece ve üstünde olacak gibi duruyor. Fakat dikey atmosferde rüzgarın (açısal) yön değişimin fazla olmaması hortum ihtimalini azaltıyor.

        • Yazınızı okudum çok güzel açıklamışssınız konverjans demişiniz birde enerjisi bitmek tükenmeyen gökgürültülü fırtınalar demişsiniz gayet güzel bir sisteme benziyor bilhassada riskli bu enerjisi bitmek tükenmeyen gökgürültülü fırtınalar sırasında ne gibi olaylar yaşanır riskleri neler ?

      • Normalde ısınan havanın yükselmesi ile olan oluşan kümülonimbuslar, yağış yapmaya başladıktan sonra havayı soğuttukları için buluttan da aşağı doğru soğuk hava akıntısı başlar (downdraft effect) ve ardından bir süre sonra bulut aşağıdan yükselen ılık hava desteğini kaybederek dağılır. Fakat nem kavuşması bir bölgede devreye girdiği zaman, hava kütlesi hem sürekli yükselmeye zorlanır ve hem de yüksek ışba sıcaklıklarından dolayı aşağı yönlü hava hareketi zayıflar. Bir de rüzgar hızı fazla olduğu için fırtına bulutunun aşağı yönlü hava hareketinin olduğu bölgeleriyle, yukarı yönlü hava hareketinin olduğu bölgeleri tam ayrı alanlarda toplanacağı için oluşan fırtına bulutları kolay kolay tükenmeyen türden olur. Miktarca da fazla yağış üretebilir.

        • MGM’de yayımlanan MM5 haritası 106 kg vermiş yarın gece için kıyı Ege’ye, GFS’de de yarın gece yağış çıktısında kıpkırmızı kıyı Ege… Bugün kuşadası’nda toz taşınımı vardı bayağı bu da yağışa fazla etki edebilir.

          (Haritaya tıklarsanız büyür)

Yorum Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s