Galeri

1/3 Kuralı – Sayısal Modellerce Yakalanamayan Lodos Karı

Tarihlerden 9 Şubat 2013 Cumartesi saat 01:00 suları Ankara içinde bulunan çok sayıda istasyon kuvvetli lodosun etkisiyle 10 derecenin üzerinde seyrediyor. Üstelik modeller bütün sayılsal modeller çok ağır hareket eden dolayısıyla istasyoner özellikler gösteren ve soğuk adveksiyonun oldukça zayıf olan bir soğuk cephenin Ankara’ya sokulacağını ve  gecenin ilerleyen saatlerinde yağmur şeklinde yağış düşeceğine dair emareler sunuyor.

Çünkü ECMWF’ye göre, Ankara üstündeki 850 mb’daki sıcaklık 8 Şubat akşamı için 5 derecenin üstündeyken, gece saatlerinde +3…+4 dereceye ancak düşebiliyordu.

500 mb seviyesinde de hava hava kış normallerine göre çok da fazla soğuk değil. Akşam -23 olan değer gece ancak -24 olabiliyor.

Fakat model senaryoları ile hiç uyuşmayan beklenmedik bir durum 8 Şubat Cuma akşamı İç Ege’de Uşak, Kütahya, Afyon dolayları akşamdan beri kar almaya başlaması ile ortaya çıkar, model senaryosuna göre bölgede 850 mb sıcaklıkları en az +1…+2 dereceydi. Ama yer seviyesinde sıcaklık 0..+1 derecelere geriledi.

temps1

Bu şaşırtıcı kar yağışı ortaya çıktıktan sonra geceye doğru Ankara’nın batısında da radarda yağış bantlarının oraları etkilemesi ile süratle yer sıcaklıkları düşüşe geçti. Saat 02:00 sularında daha 1 saat öncesinde +10.6 derece seyreden MGM’nin Keçiren’deki merkezinin bahçesindeki sıcaklık 2.8’e inivermişti.  Bilkent’te Oran’da, Dikmen’de lodosa rağmen ansızın yoğun sulu kar sağanakları bastırdı.

CURRENT

Modellerince tespit edilemeyen bir etken, işte bütün bu beklenmeyen sıcaklık düşüşüne neden olmuştu. O da atmosferin aşağı katmanlarında cephe önünde düşük değerlerdeki nem oranıydı. Çünkü cephe gelmeden evvel nem oranın Ankara civarında %50′nin altında olması buharlaşmaya bağlı ısı kaybını potansiyel olarak arttırıcı bir unsur olarak rol oynuyordu.
Cephe Ankara’ya batıdan girince başlangıçta yere yağmur olarak düşen yağışla, buharlaşmaya bağlı olarak nemi arttırırken sıcaklığı ters oranda hızlıca düşürdü.  Yağmur ya da herhangi donmuş forumda bir yağış – kar veya buz peleti nem oranı düşük bir hava kütlesinde yağmaya başladığında, tanelerin havadada ve yerde buharlaşması ile büyük miktarda ısı kaybı oluşur. Nem yükselilirken doğru orantılı olarak yoğunlaşma sıcaklığı dewpoint artar, sıcaklık da düşer.  Bu iki değer en sonunda orta noktada buluşurlar. Bu orta nokta değerine ıslak hazne sıcaklığı ya da ıslak termometre sıcaklığı wet-bulb temperature denir. Normal şartlarda da yağışla beraber olan yerdeki sıcaklık düşüşünün erişebileceği değer de işte budur. Fakat bunun bir istisna bir durumu daha var; eğer yer seviyesine yakın ara katmanlarda ıslak hazne değeri çok ani ya da fazla düşükse yer seviyesindeki soğuma yer seviyesinin kendi ıslak hazne değerinden daha fazla olabilir. Örneğin 200 metrede ıslak hazne değeri +2 ise 400 metrede -2 ise 200 metredeki yağışla meydana gelebilecek soğuma 2 dereceden daha çok olur. İdeal olanı her 100 merede yaklaşık (tam demiyorum) 0.6 derece değişmesidir.

Islak hazne sıcaklığını skew-t kullanarak veya basit dört işlem yaparak 1/3 kuralı adı verilen yöntemle yaklaşık olarak tespit edebilirsiniz.

1/3 kuralını şöyle açıklayabiliriz:
Varsayalım ki sıcaklık +9 derece yoğunlaşma sıcaklığı da -3 derece olsun. Önce yoğunlaşma depresyonunu sıcaklıktan yoğunlaşma sıcaklığının farkını alarak bulacaksınız.

9 – (-3) = 12
Bu değeri de 3’e bölüceksiniz. 4 çıkan sonucu da sıcaklıktan çıkartacaksınız.  Çıkan 5 değeri yaklaşık olarak ıslak hazne sıcaklığıdır. Bu yöntem bulunan tam ıslak hazne değeri ile bulduğunuz sonuç 1 derece fark edebilir ama pratiktir ve 12 derecenin üstündeki sıcaklıklar için pek kullanmayın. İdeal kullanım sıcaklık aralığı -1…+12 arasındadır.

Her neyse konuya tekrar dönecek olursak:

Ankara’nın 9 Şubat 00:00Z balon ölçüm sonuçlarına göre balon atıldığı sırada 891 metrede(MGM merkez istasyonu) hava sıcaklığı yağışla birlikte 4 dereceye kadar gerilemiş. Fakat  1210 metreye tekabül eden 875 mb seviyesi -0.1 dereceymiş.

1z
Psychometric_Chart019-DJFs
Yukarıda kırmızı kesik çizgi yoğunlaşma sıcaklığı, kırmızı kesik olmayan çizgi ise normal sıcaklık profilini gösteriyor bu ikisi arasında kalan ise ıslak hazne sıcaklık profili oluyor. 875 mb seviyesinde ıslak termometre sıcaklığı -0.5 derece, yer seviyesinde ise +3.4 derece civarında yaklaşık 300 metre rakım için 3.9 oldukça büyük bir fark (yaklaşık 0.6 derece her 100 metrede değişmesi lazımdı) denebilir.

875 mb seviyesinden nem adyabat çizgilerini paralel takip ederek (mavi çizgi) aşağı doğru çizim yapınca 891 metrede 1.3 derece sonuç çıkıyor. Bu değer 875 mb seviyesinin yer seviyesinde olan potansiyel ıslak hazne sıcaklığı ve ayrıca yukarıda anlattığım istisnai hallerde YAĞIŞLA BERABER AZAMİ SICAKLIK DÜŞÜŞ MİKTARIDIR.

temps2

Yalnız şunu da belirtmek lazım azami sıcaklık düşüşü ancak çok yoğun yağışlarda gerçekleşebilir. Hafif yağışlarda genellikle sıcaklık ıslak hazne sıcaklığına kadar bile düşmez.

Ankara’da 9 Şubat Cumartesi’nin ilk saatlerinde gözlenen sıcaklık düşüşünün fiziksel arka planındaki temel sebep de işte budur. Modellerde tespit edikemeyen sürpriz kar yağışının da dayanağıdır.

MEHMET CAN TANYERİ

 

Reklamlar

2 comments on “1/3 Kuralı – Sayısal Modellerce Yakalanamayan Lodos Karı

Yorum Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s